St37 ve St52 Çeliği Nedir? S235JR ve S355J2 Karşılıkları, Mukavemet Değerleri

St37 ve St52, eski Alman DIN 17100 standardından kalan yapı çeliği adlarıdır. Bugünkü Avrupa standardında (EN 10025-2) St37-2 yaklaşık S235JR’ye, St52-3 yaklaşık S355J2’ye denk gelir. Adlardaki sayı akmayı değil çekme mukavemetini gösterir: St37 yaklaşık 360, St52 yaklaşık 510 MPa. İkisi de kaynağa uygun, çok kullanılan konstrüksiyon çelikleridir.

Adın içindeki sayı

“St”, Stahl yani çelik demektir. Sayı, çekme mukavemetinin kgf/mm² cinsinden yaklaşık değeridir: 37 kgf/mm² yaklaşık 360 MPa, 52 kgf/mm² yaklaşık 510 MPa eder (eski standardın asgari değerleri bundan biraz düşüktü). Yeni EN adında ise sayı akma sınırını verir: S235, akma sınırı 235 MPa olan yapı çeliğidir (S = structural). Eski adla yeni adı yan yana koyunca sayıların tutmaması bundandır; ikisi başka büyüklüklere bakıyor.

Sondaki harfler darbe testini gösterir:

• JR: 27 J darbe enerjisi, +20 °C’de
• J0: 27 J, 0 °C’de
• J2: 27 J, -20 °C’de
• K2: 40 J, -20 °C’de

Sıcaklık düştükçe çelik kırılganlaşır; J2, JR’a göre soğuğa daha dayanıklı bir belgedir. St52 için S355JR ile S355J2 arasındaki farkı bilirseniz yanlış sipariş vermezsiniz.

Karşılık tablosu

Eski ad (DIN 17100)	Yeni ad (EN 10025-2)	Not
St37-2 / RSt37-2	S235JR	En yaygın “siyah demir” kalitesi
St37-3	S235J2	Soğuğa daha dayanıklı
St44-2	S275JR	Ara mukavemet
St52-3	S355J2	Taşıyıcı, ağır konstrüksiyon

Karşılıklar yaklaşık eşdeğerdir; eski standart yürürlükten kalktı ve yeni standardın kimyasal ve mekanik sınırları ayrıntıda farklı olabilir. Şartnamede eski ad yazıyorsa, aldığınız çelikte EN adını ve sertifikayı arayın.

Mekanik değerler

Aşağıdaki değerler EN 10025-2’deki ürün asgarileridir; tasarımda kullanılan Eurocode karakteristik değerleri ayrı bir konudur. Kalınlık arttıkça akma sınırı düşer.

Kalite	Akma (Re) min, ≤16 mm	Akma, 16-40 mm	Çekme (Rm), 3-100 mm	Uzama (A)
S235JR	235 MPa	225 MPa	360-510 MPa	yaklaşık %26 (3-40 mm)
S355JR / S355J2	355 MPa	345 MPa	470-630 MPa	yaklaşık %22 (3-40 mm)

3 mm’nin altındaki ince ürünlerde S355 için çekme aralığı daha yüksektir (510-680 MPa). Kalınlık 40 mm’yi aştığında akma değeri daha da düşer; mesela S355’te 40-63 mm için asgari değer 335 MPa’dır. Yani “S355 = 355 MPa” cümlesi yalnızca ince kalınlıklar için doğrudur.

Uzama ve darbe değeri boyuna numuneden okunur; enine numunede biraz değişir. Parça kalın levhadan kesiliyorsa ve yük kalınlık yönünde geliyorsa ayrıca dikkat gerekir (Z kaliteleri bunun için var).

Hangi işte hangisi

S235JR (St37): Genel imalatta kullanılır: siyah sac, lama, köşebent, kutu profil, hafif makine şasesi, küçük çerçeve, braket. Burada mukavemet ikinci planda, kaynak ve şekil verme kolaylığı öndedir. Piyasada “siyah sac” denen malzeme çoğunlukla bu sınıftır; ayrıntı için siyah sac sayfası.

S355JR / S355J2 (St52): Taşıyıcı elemanlarda kullanılır: kolon, kiriş, vinç yolu, kamyon ve römork şasesi, kalın levhadan kesilen makine gövdesi ve plakalar. HEA, HEB ve HEM profiller ile kalın levha bu kalitede sık istenir. Soğuk iklimde, dinamik yükte ya da kalın kesitte J2 seçilir.

İki kalite arasında karar verirken şunlara bakın: Kesiti mukavemet mi belirliyor, sehim mi? Parça dışarıda, soğukta mı çalışacak? Kalınlık 40 mm’yi geçiyor mu? Kaynak yoğun mu?

St52 tasarımda ne zaman işe yarar

St52’nin akma sınırı St37’den yaklaşık 1,5 kat yüksektir. Mukavemetin belirleyici olduğu yerde kesiti küçültüp ağırlıktan kazanabilirsiniz. Ama elastisite modülü (E ≈ 210 GPa) iki çelikte de aynıdır. Sehimin ya da burkulmanın belirlediği kirişte çelik sınıfını yükseltmek ne sehimi azaltır ne burkulma yükünü artırır. Yorulma da çoğunlukla kaynak detayına bağlıdır, çelik sınıfına çok az.

Bu yüzden “S355 al, ince al” mantığı her işte tutmaz. Önce hesabın hangi sınır durumda belirleyici olduğuna bakın. Ağırlığı önceden görmek için sac ağırlık hesaplayıcıyı ve HEA ağırlık hesaplayıcıyı kullanabilirsiniz.

Kaynak

İki sınıf da alaşımsız yapı çeliği olduğu için genelde sorunsuz kaynak edilir. Kaynaklanabilirliği karbon eşdeğeri (CEV) belirler:

CEV = C + Mn/6 + (Cr + Mo + V)/5 + (Ni + Cu)/15

CEV büyüdükçe kaynak bölgesinde sert, gevrek yapı oluşma riski artar. S355 grubunda mangan oranı S235’ten yüksektir (üst sınır yaklaşık %1,60); bu yüzden CEV de yüksektir. Pratik sonuç:

• İnce parçada S235JR: genelde ön ısıtma gerekmez.
• Kalın kesitte (ör. 30 mm üzeri) ya da düşük sıcaklıkta S355: ön ısıtma, düşük hidrojenli elektrot ve kontrollü paso arası sıcaklık gerekebilir.
• Kritik birleşimde proje kaynak prosedürü (WPS) esastır; sahadaki alışkanlığa değil ona uyun.

Sertifika ve izlenebilirlik

Aynı adla satılan iki çubuk ya da levha her zaman aynı değildir. Yapısal kullanımda kimyasal analiz ve mekanik test sonuçlarını içeren EN 10204 tip 3.1 sertifikası, malzemenin hangi şarjdan geldiğini gösterir. Siparişte kalitenin yanına teslim koşulunu da (+N normalize, +AR haddelenmiş vb.) yazın. S355J2+N gibi normalize teslim, özellikle kalın levhada tane yapısı ve darbe değeri açısından daha güvenilirdir.

CE işaretli yapı elemanlarında malzeme EN 10025-1 kapsamında performans beyanıyla gelir; kamu ya da çelik yapı projelerinde bunu istemek olağandır.

St37 ve St52 makine çeliği değildir

St37 ve St52, C45, 42CrMo4 gibi makine imalat çelikleriyle aynı kategoride değildir. Yapı çelikleri karbonu düşük tutularak kaynağa ve şekil vermeye, makine çelikleri ise ısıl işlemle yüksek mukavemete göre tasarlanmıştır. Sahada “St52 mil” denir ama bu çoğunlukla ısıl işlemsiz bir yapı çeliğinden yuvarlak çubuk demektir. Dönen mil gibi yorulma yüklü parçada hangi kaliteyi kullanmanız gerektiğini çelik kalite eşdeğerleri tablosunda karşılaştırabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Yalnızca “St37” ya da “St52” yazmak. İkisi de eski ad; JR, J0 ya da J2 yazmazsanız hangi darbe sınıfının geleceği belli olmaz.
• Sertifika istememek. Aynı “St52” adıyla farklı kalite gelebilir. Kritik yapıda EN 10204 3.1 sertifikası isteyin.
• Kalınlıkla akma ilişkisini unutmak. 50 mm S355 levhayı 355 MPa ile hesaplamak yanlıştır; o kalınlıkta asgari akma daha düşüktür.
• Sehime bakmadan çelik sınıfını yükseltmek.
• Çelik sınıfını yükseltip kaynak prosedürünü eski bırakmak.

Demirle çeliğin farkını ve sınıflandırmayı demir ve çelik arasındaki fark yazısında anlattık.

Teklif ve sipariş

Siparişte kaliteyi (S235JR, S355JR, S355J2), ürünü (sac, levha, HEA/HEB vb.), kalınlığı ve ölçüyü, adedi ve gerekiyorsa sertifika tipini yazın. Kalın levhada ölçüye kesim istiyorsanız oksijen ya da plazma kesim tercihinizi de ekleyin, süreç kısalır.

Ölçünüzle ve adedinizle bize ulaşın, talebinize özel teklif hazırlayalım. Hangi kalitenin işinize yeteceğinden emin değilseniz projenin yükünü ve çalışma koşullarını kısaca yazın, birlikte bakalım.