Soğuk Çekme Lama ile Sıcak Çekme ve Silme Lama Arasındaki Fark

Kısaca: Silme lama sıcak haddelenir; yüzeyi kabuklu, ölçü toleransı geniştir, genel imalatta kullanılır. Soğuk çekme lama oda sıcaklığında kalıptan çekilir; yüzeyi parlak, ölçüsü dardır (çoğunlukla h11) ve işlemeye daha hazır gelir. Sıcak çekme lama ise kütükten doğrudan haddelenmiş, kenarı haddeden çıkmış “hadde lama”dır.

Üç lama, üç üretim yolu

Üçü de dikdörtgen kesitli düz demirdir ve ağırlık formülü aynıdır. Fark, çeliğin kesite nasıl getirildiğindedir.

Silme lamayı üç çeşit olarak, müşterinin talebine göre temin ediyoruz: hadde lama, sacdan kesme lama ve rulodan dilme lama. Yüzeyi mavi-siyah hadde kabuğuyla kaplıdır, ölçü sapması geniştir. Sıcak haddelenmiş lamaların ölçü ve şekil toleransları EN 10058’de tanımlıdır. Sacdan kesme ve rulodan dilme lamanın kenarı kesme veya dilme kenarıdır, hafif ezik ya da çapaklı olabilir.

Soğuk çekme lama malzemenin oda sıcaklığında kalıptan çekilmesiyle elde edilir. Bu işlem ölçüyü daraltır, yüzeyi de parlatır. Parlak ürünlerin ölçü ve toleransları EN 10278, teknik teslim şartları EN 10277 ile tanımlıdır. Soğuk çekme lamada yaygın tolerans sınıfı h11’dir.

Sıcak çekme lama, kütüğün doğrudan dikdörtgen kesite haddelendiği, kenarı haddeden çıkmış “hadde lama”dır; EN 10058 kapsamındadır ve köşeleri haddelemenin izin verdiği kadar keskindir. Silme lamadan farkı kenardadır: silme lamanın kenarı kesme ya da dilme kenarı olabilir. Ölçüyü ve toleransı sipariş notuna yazın.

Toleransta sayısal fark

h11 sınıfı ISO 286’ya göre çalışır; üst sapma sıfırdır, alt sapma eksi yöndedir. Yani 40 mm genişliğinde h11 lama 40,00 ile 39,84 mm arasında gelir, 40’ı geçmez. Sık kullanılan ölçü aralıklarında h11 sapmaları (ISO 286-1):

Nominal ölçü (mm)	h11 tolerans (mm)
6 - 10	0 / -0,090
10 - 18	0 / -0,110
18 - 30	0 / -0,130
30 - 50	0 / -0,160
50 - 80	0 / -0,190

Silme lamada hem artı hem eksi sapma olur; değerleri EN 10058 tablolarından ölçü aralığına göre okursunuz ve h11’den belirgin biçimde geniştir. Parçayı işleyecek kişi için bu gerçek bir iş yüküdür: toleransı geniş malzemede bağlama yüzeyini önce tıraşlamanız gerekebilir, çekme lamada çoğu zaman gerekmez.

Yüzey ve mukavemet

Yüzey farkı gözle görülür. Silme lamada kabuk vardır, boya ya da kaplamadan önce temizlenmesi gerekir. Çekme lamanın yüzeyi parlaktır; dar toleransıyla birlikte kılavuz, mastar, ray, kalıp plakası gibi görünen ya da birbirine oturan parçalarda tercih edilir.

Mekanikte kural şu: soğuk şekil verme malzemeyi pekleştirir. Aynı kalite adında soğuk çekilmiş lamanın akma ve çekme dayanımı genellikle sıcak haddelenmişinkinden yüksektir, uzaması düşüktür. Yani “S235JR” yazan iki lamanın mekanik değerleri teslim koşuluna göre farklı olabilir. Rakam lazımsa siparişte standardı ve teslim halini (sıcak haddelenmiş ya da soğuk çekilmiş, +C) yazın, gerekirse sertifikadan okuyun.

Soğuk çekmenin yan etkisi iç gerilmedir. Lamanın bir yüzünden talaş alır ya da kama kanalı açarsanız gerilimler dengesini kaybeder ve parça yay yapar. Hassas işte kaba talaşı alıp parçayı bekletmek ya da gerilim gidermek, sonra finiş pasosunu çekmek bu yüzden bilinen yöntemdir.

Hangi işte hangisi

İş	Uygun lama	Neden
Çit, kapı, korkuluk, braket, menteşe plakası	Silme lama	Ölçü hassasiyeti aranmaz
Kaynaklı şase, destek, takviye şeridi	Silme lama	Parça zaten kaynakla birleşip boyanır
Ölçüde düzgünlük aranan ama işlenmeyecek parça	Sıcak çekme (ölçü ve tolerans teyidiyle)	Silmeden düzgün, çekmeden esnek
Kılavuz, mastar, kalıp plakası, ray, sürgü	Soğuk çekme lama	Dar tolerans, parlak yüzey
CNC’de ölçüsüne işlenecek hassas parça	Soğuk çekme lama	Talaş payı az, oturma yüzeyi hazır
Birbirine kayarak çalışan iki parça	Soğuk çekme lama	Boşluk kontrolü kolay

Basit bir ölçü: yüzeyi ve ölçüsü olduğu gibi kullanılacaksa çekme lama, kesilip kaynaklanıp boyanacaksa silme lama.

Sık yapılan hatalar

• Yalnızca kalite adını yazmak. “S235JR lama 40x10” hem silme hem çekme olabilir. Tolerans sınıfını ve üretim yolunu ekleyin.
• Tolerans payını hesaba katmamak. Silme lamada 40x10 tam 40x10 değildir; geçme boşluğunu ya da pres payını tasarlarken bunu hesaba katın.
• Isıl işlem ya da kaynaktan sonra çekme lamada aynı ölçüyü beklemek. Isıtılan çekme lama gerilim bırakır, ölçü ve düzlük değişebilir.
• Ağırlığı yanlış hesaplamak. Formül ortak: kalınlık x en x boy x 0,00785. Örnek: 40x10 mm lama 0,04 x 0,01 x 7850 = 3,14 kg/m, 6 m boyda parça başı 18,84 kg. Kendi ölçünüzü lama ağırlık hesaplayıcıya yazabilirsiniz; sonuç teoriktir, geniş toleranslı lamada gerçek ağırlık biraz oynar.

İşleme payı: asıl hesap

Parçayı CNC’de işleyecekseniz silme lamada şunları hesaba katın: yüzeydeki kabuğun alınması, bağlama yüzeyinin tıraşlanması, geniş toleransı karşılayacak ek talaş payı ve ölçü kontrolü. Çekme lamada bunların bir kısmı baştan yapılmış gelir. Küçük seride ve hassas parçada çekme lama, büyük tonajlı kaynaklı imalatta silme lama çoğunlukla daha mantıklıdır.

Ölçü seçimi de buna bağlıdır. Son ölçü 38 x 8 ise 40 x 10 silme lamadan işlemek mi, yoksa 38 x 8 çekme lamayı doğrudan kullanmak mı daha az fire verir, çizime bakarak hesaplamak gerekir. Çizimi ve işleme planını teklif aşamasında paylaşırsanız seçim kolaylaşır.

Kalite adı ve teslim hali

Lama tek başına bir kalite değildir; farklı çeliklerden yapılır. Genel imalatta yapı çeliği (S235JR benzeri), makine parçalarında C45 gibi orta karbonlu çelik tercih edilir. Aynı kalitede teslim hali değişince özellik de değişir:

• Sıcak haddelenmiş: Hadde çıkışı, işlem görmemiş.
• Soğuk çekilmiş (+C): Pekleşmiş, dar toleranslı, parlak.
• Normalize (+N) veya ısıl işlemli: Özellikle C45 gibi kalitelerde mekanik değerleri asıl belirleyen budur.

Sertleştirilecek ya da ıslah edilecek parçada, çekme lamanın iç gerilimini ve ısıl işlemden sonra çarpılma eğilimini baştan konuşun. Kalite ve teslim halini önceden netleştirmek, çarpılmış parçayı sonradan düzeltmeye uğraşmaktan iyidir.

Lama yerine dolu çubuk düşünüyorsanız kare ve yuvarlak dolu demir seçimi yazısına bakın.

Siparişe ne yazmalı

Ölçü (kalınlık x en x boy), kalite adı (S235JR, C45 vb.), üretim yolu (silme, sıcak çekme ya da soğuk çekme), tolerans sınıfı (h11 gibi) ve adet ya da toplam ağırlık. Sertifika istiyorsanız tipini de ekleyin.

Ürün sayfaları: soğuk çekme lama, sıcak çekme lama, silme lama. Boy kesimi gerekiyorsa testere ve giyotin kesim hizmetlerimize de bakabilirsiniz. Ölçüyü, kaliteyi ve adedi iletin, talebinize özel teklif hazırlayalım.