Rulo Açma ve Dilme Nedir? Coil Sacdan Şerit ve Levha Elde Etme

Rulo açma, sarılı gelen sacı düzeltip ölçüye kesmektir; dilme ise geniş ruloyu dönen bıçaklarla dar şeritlere bölmektir. İkisi de rulodan başlar, ama biri levha, öbürü şerit ya da lama verir.

Sac malzemenin büyük kısmı hadde çıkışında ruloya sarılır. Rulo taşımak ve depolamak için pratiktir, ama olduğu gibi işlenmez. Size ulaşan levha, şerit ya da bant bir veya birkaç hazırlık işleminden geçmiştir. Rulo açma ve dilme bu işlemlerin adıdır.

Rulo (coil) nasıl oluşur

Çelik sürekli dökümle slab haline getirilir. Slab, sıcak hadde hattında ısıtılır, ardışık haddelerden geçirilerek inceltilir ve sarılır. Bu çıkış sıcak haddelenmiş rulodur; yüzeyi kaplamasız kalırsa siyah sac, asitle temizlenip (dekapaj) yağlanırsa HRP olur. Soğuk hadde hattında yeniden inceltilirse soğuk haddelenmiş sac (DKP) elde edilir. DKP tavlanır, temper hadde (skin-pass) ile istenen mekanik özelliğe getirilir; çinko kaplanırsa galvanizli sac olur. Üçünün farkını sac çeşitleri yazımızda bulabilirsiniz.

Rulonun dış çapı, iç göbek (mandrel) çapı ve ağırlığı üretene göre değişir; genişlik ve kalınlık da hattın kapasitesiyle sınırlıdır. Bunları siparişte açıkça sorun.

HRP sac ve DKP sac rulo halinde üretilen başlıca türlerdir. Ölçü sınırları EN 10051 (sıcak haddelenmiş) ve EN 10131 (soğuk haddelenmiş) gibi standartlarda tanımlıdır.

Rulo açma: kıvrımı düzeltmek

Rulodan açılan sac, ruloda kazandığı kavisi bir süre korur. Düz levha elde etmek için sac açıcıdan (uncoiler) çıkar, düzeltme (levelling) ünitesine girer ve ölçüye kesilir.

Düzeltme ünitesinde sac, sıralı küçük çaplı silindirler arasında zikzak çizerek ilerler. Her silindirde sac hafifçe ters yönde plastik şekil değiştirir; kıvrım ve dalga azalır. Düzeltme ne kadar iyi olursa olsun iç gerilmeler tamamen gitmez. Bu yüzden:

• Rulodan kesilmiş levha, aynı kalınlıktaki düz levhaya göre kesimden sonra biraz daha kolay eğilebilir. Plazmayla kontur keserken dar kollu parçalarda görürsünüz.
• Kalın sacda ve yüksek dayanımlı çelikte rulodan açmak yerine doğrudan levha alınır.
• Düzeltme sırasında yüzey çizilmesin diye koruyucu film kullanılabilir.

Kesim boyu toleransı ve düzlük (flatness) ürün şartnamesinde yazar.

Dilme: geniş rulodan dar şeride

Dilme hattında rulo açılır ve çok sayıda dairesel bıçak çiftinden geçirilir. Üst ve alt bıçak milleri birbirine yakın dönerek sacı kayma kesmesiyle şeritlere ayırır. Şeritler sonra tek tek ruloya sarılır. Giyotindeki mantığın sürekli ve dairesel hali diyebiliriz; giyotin için giyotin makas kesim yazımıza bakabilirsiniz.

Dilme hattında dikkat edilen ayarlar:

• Bıçak aralığı ve bindirme. Sac kalınlığına ve cinsine göre ayarlanır; yanlış ayar çapağa ve kıvrılmaya yol açar.
• Şerit genişliği. Bıçaklar arasına konan aralıklayıcılarla belirlenir. Bir rulo birçok farklı genişlikte şeride bölünebilir.
• Sarma gerilmesi. Şeritlerin düzgün sarılması için her biri ayrı kontrol edilir.

Dilmede en sık görülen kusurlar çapak, kenar dalgası ve sabredir (camber). Sabre, şeridin yan yana doğru boyuna kıvrılmasıdır; dar şeritlerde belirgindir.

Dilmeyle elde edilen ürünler

Dilmeyle çıkan şeritler farklı işlerde kullanılır:

• Boru ve profil üretiminde hammadde (dikişli boru, kutu profil şeridi).
• Soğuk haddelenmiş bant, yay ve çember işleri.
• Dar lama ihtiyacı. Sıcak çekme lama ile dilmeyle elde edilen lama farklı yollardan gelir: hadde lamaları doğrudan haddelenerek ölçüye getirilir, dilmede ise geniş rulo kesilerek şerit elde edilir. Kenar profilleri de farklıdır. Ayrıntı için soğuk çekme lama ve sıcak çekme lama yazımızı okuyabilirsiniz.

Kalınlık ve genişlik toleransı

Ölçü toleransları malzemeye ve ürün biçimine göre ayrı standartlarda tanımlanır:

Ürün	Standart (örnek)
Sürekli sıcak haddelenmiş sac ve geniş şerit	EN 10051
Sıcak haddelenmiş dar şerit	EN 10048
Soğuk haddelenmiş dar şerit	EN 10140
Soğuk haddelenmiş yassı ürün (kaplanmamış)	EN 10131

Tolerans genellikle iki kademelidir: normal ve dar. Dar tolerans daha hassas ölçü verir ve siparişte ayrıca istenir. Kalınlık toleransı kalınlığa ve genişliğe, genişlik toleransı da ürünün genişliğine bağlıdır. Değerleri ilgili standardın tablosundan okuyun, ezbere rakam kullanmayın.

Siparişte kalınlık toleransının hangi standarda göre istendiğini yazın. Yassı üründe kalınlık ve genişliğin yanında düzlüğü, kenar şeklini (kesilmiş mi, haddelenmiş mi) ve yüzey durumunu da belirtin.

Rulo ile levha sac arasındaki fark

Konu	Rulo	Levha (düz sac)
Biçim	Sarılı, sürekli	Düz, ölçülü
Kalınlık aralığı	Daha ince ve orta kalınlık	Kalın levhalar da dahil
İç gerilme	Rulo kıvrımı kalıntısı	Daha az (düz haddelenmişse)
İşlenme	Açılıp kesilmeli	Doğrudan işlenir
Hacimli işler	Seri işte uygun	Tek tek parça kesiminde pratik

Kalın levhanın kesim ve kaynakta kullanımı ayrı bir konu; kalın levha sac sayfasına bakın.

Sık yapılan hatalar

• Rulodan açılmış sacın “tam düz” olduğunu sanmak; kontur kesiminden sonra eğilme beklememek.
• Dilme genişliği için tolerans yazmamak.
• Rulo açmayla dilmeyi karıştırıp yanlış hizmeti istemek.
• Çapağı hesaba katmamak; kenara değecek parçada çapak almak gerekebilir.
• Şeridin damar yönünü (haddeleme yönü) gözden kaçırmak; sonradan bükülecek parçada yön önemlidir.
• Galvanizli sacda kesim kenarının korumasız kalacağını unutmak.

Sipariş öncesi kontrol listesi

• Malzeme türü ve kalitesi (HRP, DKP, galvanizli; EN 10130 DC01 gibi)
• Kalınlık ve toleransı (hangi standart)
• Rulo genişliği ya da levha ölçüsü
• İstenen şerit genişlikleri ve adetleri
• Kenar türü ve çapak koşulu
• Sonraki işlem (büküm, profil üretimi, kesim)

Talep için

Malzeme cinsini, kalınlığı, genişliği, adedi ve varsa toleransı telefon, WhatsApp ya da form ile bize yazın. Levhaya mı şeride mi ihtiyacınız olduğunu birlikte netleştirelim, talebinize göre dönüş yapalım.