Demir Çelik Alırken Dikkat Edilmesi Gerekenler: Alıcı Kontrol Listesi

“Siyah sac, 4 mm, 10 ton” diye başlayan siparişlerin epey bir kısmı sonradan “bu değildi” diye biter. Sebebi basit: sipariş ürün adıyla verilmiş, kaliteyle, standartla, ölçüyle ve toleransla verilmemiş. Alırken şunları yapın: kalite adını, standardı, ölçüyü ve toleransı yazın; gerekiyorsa EN 10204 3.1 sertifika isteyin; ağırlığı tartıyla teyit edin; teslimde irsaliyeyi, etiketi, ölçüyü ve yüzeyi araç boşalmadan kontrol edin.

Kaliteyi ve standardı adıyla yazın

“4 mm siyah sac” yazan bir sipariş yapıdan boyaya her şeye uyar, ama hangi çelik olduğunu söylemez. Yapı işinde kalite adı yazın: S235JR, S275JR, S355J2 gibi (EN 10025-2). Harf ve rakamların bir anlamı var: sayı, ince kalınlıktaki minimum akma dayanımını (MPa) verir; JR, J0, J2 ise darbe deneyinin yapıldığı sıcaklığı (sırasıyla +20, 0 ve −20 °C) gösterir. S355J2, S355JR’dan farklı bir sipariştir.

St37, St52 gibi eski adlar piyasada hâlâ dolaşıyor. Aşağı yukarı S235 ve S355’e denk gelirler ama birebir aynı değildir; sertifikaya bakmadan “aynısı” demeyin. Projenizde hangi kalite şartsa onu yazın.

Makine imalatında da böyle: “C45” ile “C45+N” ya da “42CrMo4+QT” aynı şey değildir. Teslim hali de siparişin parçasıdır.

Ölçü ve toleransı netleştirin

Hiçbir sac tam nominal ölçüde gelmez. Tolerans standartta tanımlıdır:

• Sıcak haddelenmiş bobinden kesilen sac için genel çerçeve EN 10051 ile,
• 3 mm ve üzeri levha için EN 10029 ile belirlenir.

Siparişte tolerans sınıfını ya da “standartta belirtilen” ifadesini mutlaka yazın. Kalınlık sapması ağırlığa ve montaja doğrudan yansır; 10 mm sacın eksi tarafta gelmesi kaynak ya da yük hesabındaki payı yer. Kritik parçada kalınlığı kendiniz kumpasla ölçün. Kumpas ve metre, alıcının elindeki en kolay kontrol aracıdır.

Desenli sacda (baklavalı, gözyaşı) kalınlığın desen dahil ya da hariç verilip verilmediğini sorun.

Sertifika: EN 10204 3.1

EN 10204, metal ürünlerdeki muayene belgesi türlerini tanımlar. Sizi ilgilendiren iki tipi:

Belge	Ne demek	Kim onaylar
3.1	O parti için gerçek kimyasal ve mekanik test sonuçları	Üreticinin, üretimden bağımsız yetkili kontrol temsilcisi
3.2	3.1 içeriği + ikinci tarafın onayı	Üretici temsilcisi + alıcının temsilcisi veya yetkili kuruluş

Belgede üç şeye bakın:

1. Sertifikadaki ısı (cast) numarası ile malzeme üzerindeki işaret/etiket eşleşiyor mu?
2. Kalite adı ve standart siparişle aynı mı?
3. Kimyasal ve mekanik değerler standart sınırlarında mı?

3.1 sertifika malzemenin hangi partiden geldiğini ve test sonuçlarını belgeler. Her işte gerekmez, ama basınçlı kap, çelik yapı, kaldırma ekipmanı ve şartnameli imalatta sık istenir. Hangi işte hangi belge gerektiğini şartnameniz söyler. Sertifikayı sonradan değil, siparişle birlikte isteyin.

Stok mu, sipariş üretimi mi

İki durum farklı işler; teklifte hangisinin konuşulduğu belli olmalı:

• Stoktan: Depoda hazır malzeme. Seçenek mevcut ölçü ve kalitelerle sınırlı, teslim hızlıdır.
• Siparişe göre: Aranan ölçü ya da kalite stokta yoksa tedarik edilir ya da üretimden istenir. Termin, üreticinin programı ve minimum parti şartlarına bağlıdır.

Teklifte şunu sorun: “Bu stokta mı, termin ne kadar?” Cevabı yazılı alın. Stok bilgisi günden güne değişir, bir hafta önceki cevap bugünü anlatmaz.

Ölçüye kesim

Levhayı bütün alıp sonra kestirmekle siparişte ölçüye kestirmek zamanı da fireyi de farklı etkiler. Ölçüye kesim isterken kesim yöntemini (plazma, oksijen, giyotin), kenar kalitesini, ölçü toleransını ve çizimi ya da DXF dosyasını yazın. Kalın levhada oksijen ve plazma kenarında ısı etkisi ve eğilme olur; hassas ölçü gereken yüzeye işleme payı bırakın. Fire ve hurda da sipariş ağırlığının içindedir, hesabı buna göre yapın.

Ağırlık ve tartı farkı

Teorik sac ağırlığı basittir: kalınlık (mm) × en (m) × boy (m) × 7,85 = kg. 10 mm kalınlıkta 2000 × 6000 mm levha için 10 × 2 × 6 × 7,85 = 942 kg eder. Bunun için sac ağırlık hesaplayıcıyı kullanabilirsiniz.

Ama bu bir tahmin. Gerçek levha tolerans içinde biraz kalın ya da ince gelir; satış tartıyla yapılıyorsa fatura tartı ağırlığına göre kesilir. Tartı fişindeki araç dara ve brüt ağırlıklarına bakın, mümkünse boşaltmadan önce ve sonra tartın. Teorik ağırlıkla tartı arasında küçük fark normaldir; fark büyükse ölçüleri kontrol edin ve tutanak tutun.

Sevkiyat ve teslim kontrolü

Teslimde sırayla:

1. İrsaliye: ürün, ölçü, adet, kalite ve sipariş no doğru mu?
2. Etiket ve ısı no: sertifikayla eşleşiyor mu?
3. Ölçü: birkaç parçada kalınlık, en ve boyu ölçün.
4. Yüzey: pas, çukur, kenar ezilmesi, sarkma, ıslaklık (özellikle HRP, DKP ve galvanizde).
5. Yükleme ve bağlama: ürün zarar görmüş ya da kayış izli mi?
6. Tartı: gerekiyorsa fişi irsaliye ile karşılaştırın.

Uygunsuzluk görürseniz araç boşalmadan fotoğraf çekin, irsaliyeye şerh düşün ya da tutanak tutun; boşaltılıp kullanılmış malzemede itiraz etmek zorlaşır. Teslimat ağır yük ve vinç gerektiriyorsa boşaltma noktasını, aracın girişini ve ekipmanı önceden planlayın; sevkiyat bu hazırlığa bağlıdır.

Sık görülen hatalar

• Yalnızca ürün adı yazıp kalite ve standart belirtmemek.
• Sertifika ihtiyacını sipariş sonrası hatırlamak.
• Teorik ağırlığı faturayla birebir beklemek.
• Teslimde yalnızca adedi saymak, ölçüyü ölçmemek.
• Aynı teklifi farklı kalite ve toleranslı ürünlerle karşılaştırmak; eksik tanımlı iki teklif birbirine denk değildir.

Depolama ve teslimden sonra

Malzeme teslim edilince iş bitmiyor. Sac ve profili kapalı alanda, takozla zeminden kaldırıp nem almayan bir yerde istifleyin. Islak zeminde ya da yağmurda kalan sac, özellikle üst üste binen levhaların arasında su tutar ve pas yapar. Galvanizli sacta bu “beyaz pas” olarak görünür; paketler arasındaki nem çinko kaplamayı zayıflatır. Sertifikaları ve irsaliyeleri malzemeyle birlikte saklayın; parçayı kesip bölerseniz ısı numarasını yeni parçalara da yazın ki izlenebilirlik kopmasın.

Tonajlı işte malzemeyi tek seferde mi, parça parça mı alacağınızı da önceden düşünün. Parça parça sevkiyatta ısı numarası her partide değişebilir; sertifika ile malzemeyi her sevkiyatta yeniden eşleştirin.

Alıcı kontrol listesi

• Kalite adı + standart
• Kalınlık x en x boy, tolerans sınıfı
• Adet / toplam ağırlık
• Sertifika tipi (2.2 / 3.1 / 3.2)
• Stok mu, sipariş üretimi mi, termin
• Ölçüye kesim yöntemi ve çizim
• Teslim yeri, boşaltma ekipmanı
• Teslimde etiket, ısı no, ölçü, yüzey, tartı

Siyah sac ve kalın levha isterken kaliteyi, ölçüyü, adedi ve sertifika ihtiyacınızı bize yazın; teklifinizi talebinize göre hazırlar, stok ve termin durumunu teklifle birlikte netleştiririz.