CK67 ve CK75 Yay ve Bıçak Çeliği: Sulu ve Susuz Fark Nedir?

“Sulu mu olsun, susuz mu?” sorusunu yay ya da bıçak sacı isteyen hemen herkes bize sorar. Kısaca: CK67 ve CK75, yaklaşık yüzde 0,67 ve 0,75 karbonlu yay ve bıçak çelikleridir; Avrupa adları C67S ve C75S’dir (EN 10132). Sulu sac su verilmiş, yani sertleştirilmiş gelir; kullanıma hazırdır ama işlemesi zordur. Susuz sac ısıl işlemsiz, yumuşak gelir; kesersiniz, şekil verirsiniz, sertleştirmeyi en son yaparsınız.

Ad ve bileşim

Eski DIN adlandırmasındaki “Ck” öneki kükürt ve fosforu düşük, kaliteli karbonlu çeliği anlatır; sayı da yüzde karbonun yüzle çarpılmış halidir (67, yaklaşık %0,67 C). Avrupa standardında bu çelikler C67S (malzeme no 1.1231) ve C75S (1.1248) olarak geçer ve EN 10132-4 kapsamındadır: soğuk haddelenmiş, ısıl işleme tabi tutulacak dar çelik şerit standardının yaylar ve özel amaçlar için olan kısmı.

Standardın bileşim tablosundan yaklaşık değerler:

Kalite	Malzeme no	Karbon (yaklaşık)	Mn (yaklaşık)	Si (yaklaşık)
C67S (CK67)	1.1231	%0,65 - 0,73	%0,60 - 0,90	%0,15 - 0,35
C75S (CK75)	1.1248	%0,70 - 0,80	%0,60 - 0,90	%0,15 - 0,35

Kesin sınırlar için standardın güncel baskısına bakın: eski EN 10132-4 (2000), 2021’de bölümleri birleştirilen tek parça EN 10132 standardıyla değiştirildi.

Karbon yüksek olduğu için bu çelikler ısıl işlemle yüksek sertlik ve elastikiyet kazanır. İki kalite arasındaki fark karbondan gelir: CK75 daha sert ve aşınmaya dirençlidir, CK67 biraz daha tok ve esnektir. Nihai değeri ise yine ısıl işlemin parametreleri belirler.

Sulu mu susuz mu

Piyasada iki kısa ad kullanılır:

• Sulu: Su verilmiş (sertleştirilmiş) ve genellikle menevişlenmiş sac. Sertliği ve elastikiyeti hazırdır; olduğu gibi kullanılır.
• Susuz: Su verilmemiş, ısıl işlemsiz, yumuşak teslim. Kesilir, delinir, şekillendirilir; ardından müşteri tarafından sertleştirilir.

Hangisini alacağınız işin akışına bağlı.

	Sulu (sertleştirilmiş)	Susuz (yumuşak)
Sertlik	Yüksek, hazır	Düşük
İşlenebilirlik	Zor; kesim, delme, bükme sınırlı	Kolay
Şekil verme	Kırılma riski	Mümkün
Sertleştirme	Gerekmez	Parça bittikten sonra yapılır
Isıl işlem sonrası çarpılma	Yok (zaten işlem görmüş)	Olur; düzeltme payı gerekir
Tipik kullanım	Hazır sertlikte kesici, düz yay	Karmaşık şekilli bıçak, kalıp keskisi, parçası sonradan sertleşecek işler

EN 10132’de tavlı (susuz) C67S ve C75S için sertlik en fazla yaklaşık 200 HV, sertleştirilip menevişlenmiş (sulu) halde 370-580 HV (kabaca 38-54 HRC) aralığında verilir. Kesin değer teslim haline, kalınlığa ve ısıl işleme göre değiştiği için ihtiyacınız olan sertliği talebinize yazın; sertifika ya da test raporuyla da teyit edin.

Kullanım alanları

• Bıçaklar: Endüstriyel kesici bıçaklar, kağıt/plastik/tekstil kesim bıçakları, tarım bıçakları.
• Testereler: Şerit ve daire testere gövdeleri, el testereleri.
• Yaylar ve yay plakaları: Düz yaylar, balata yayları, kilit ve mandal yayları, yaprak yaylar.
• Mastar ve ayar levhaları, aşınan ayar plakaları.
• Doktor bıçağı (doctor blade) ve tarım makinesi uçları.

İşleme ve kesim

Susuz sac

• Giyotin, plazma ve testereyle kesilebilir. Bükme ve delme yapılabilir.
• Şekil verildikten sonra sertleştirme ısıl işlemi uygulanacaksa çarpılma payı bırakın, gerekirse sertleştirme sonrası taşlayın.
• Yüksek karbon nedeniyle kaynak çatlamaya yatkındır; mümkünse kaynak yerine mekanik bağlantı tercih edin.

Sulu sac

• Hazır sert olduğu için delmek ve bükmek çok sınırlıdır; bükerseniz kırılır.
• Giyotin bıçağını hızla yıpratır ve kenarda çatlak bırakabilir. Kalınlık arttıkça risk büyür.
• Plazma kesimde (ve diğer termal yöntemlerde) kenarda ısıdan etkilenen bölge oluşur; bu bölgede sertlik değişir ya da mikro çatlak olabilir. Yüksek gerilim gören yay kenarında önemlidir.
• Kritik parçada kesim sonrası kenarın taşlanması veya gerilim giderilmesi düşünülmelidir.

Hangi kesim yönteminin uygun olduğu kalınlığa, sertliğe ve parçanın işine göre değişir. Ölçüyü ve kullanım amacını yazarsanız yöntemi birlikte seçeriz.

CK67 mi, CK75 mi

Karar parçanın işine bağlı. Parça esneyecek, yorulacak, darbe alacaksa (yay, mastar, ince bıçak gövdesi) biraz daha tok olan CK67 çoğu zaman yeter ve daha güvenlidir. Asıl iş kenar tutmak, aşınmaya dayanmak ve sert kalmaksa (kesici kenar, testere dişi, doktor bıçağı) CK75’e bakın. Yalnız CK75 daha az tok davranır, kırılma riski biraz yüksektir.

İki kalitede de son sertlik ve elastikiyet, ısıl işlemin sıcaklık ve süresine göre değişir; aynı kalite farklı işlemle farklı sonuç verir. Sertleştirmeyi yaptıracaksanız, ısıl işlemi yapan tesisten hedef sertliğinize uygun prosedür isteyin.

İnce sac, kalın sac

EN 10132, soğuk haddelenmiş dar şerit (600 mm altı hadde genişliği) için yazılmıştır; kalın levha ölçüleri kapsamın dışında kalabilir. Kalınlık arttıkça sertleştirmenin yalnızca yüzeye değil kesite de işlemesi gerekir; kalın levhada çekirdek yumuşak kalabilir ya da çarpılma artar. Bu yüzden talebinizde kalınlığı ve parçanın çalışma koşulunu yazın. Standardın dışında kalan ölçülerde teslim şeklini ve halini ayrıca teyit ederiz.

Depolama ve kullanım

Yüksek karbonlu sac nemde, özellikle kesilmiş kenarlarda çabuk paslanır. Susuz sacı yağlı ve kuru tutun. Sulu sacı düşürmeyin, kenarından zorlamayın; sertleştirilmiş sac darbede çatlar. Sertleştirilmiş parçadaki bir çizik ya da kenar çatlağı, yorulma kırılmasının başladığı yerdir; bıçak ve yayda yüzey ile kenar durumu ölçü kadar önemlidir. Kesimden sonra kenarı zımparalamak ya da taşlamak, üstüne ince yağ sürmek yaygın bir önlemdir.

Sık görülen hatalar

• Şekillendirilecek iş için sulu sac istemek. Bükülecek parça susuz alınmalı, sonra sertleştirilmelidir.
• Susuz alıp ısıl işlem planı yapmamak. Yumuşak sac yay ya da bıçak olarak çalışmaz.
• Sertliği “CK75” adına bakıp tahmin etmek. Aynı kalite farklı hallerde teslim edilir.
• Kaynakla birleştirmek. Kaynak bölgesi sertleşir ve çatlar.
• Kenar kalitesini ihmal etmek. Yay ve bıçakta kesim kenarı çatlak başlangıcıdır.

Sipariş için bize yazmanız gerekenler

Kalite (CK67 / CK75 ya da C67S / C75S), teslim hali (sulu / susuz), kalınlık, en, boy ya da kesim ölçüsü, adet ve kullanım amacı (bıçak, yay, testere). İstediğiniz bir sertlik değeri ya da sertifika varsa onu da ekleyin.

Dört ürünün dördünü de ölçüye keser, sevk ederiz: CK67 susuz, CK75 susuz, CK67 sulu ve CK75 sulu yaylık çelik sac. Kesim için CNC plazma kesim ve giyotin makas kesim de var. Ölçüyü, adedi ve sulu mu susuz mu istediğinizi yazın, teklifinizi hazırlayalım.